Het puberbrein, social media en schermtijd

Categories: Gedrag, gewoonte, ouder kind communicatie, puberbrein, schermtijd, social media, voor oudersPublished On: november 9th, 2026

‘Hij zit echt altijd op zijn telefoon.’

Voor veel ouders is het een herkenbare zin. Ook binnen de jeugdzorg komt het onderwerp regelmatig voorbij. Een jongere die slecht slaapt, zich terugtrekt, snel boos wordt of moeilijk van schoolwerk tot actie komt. Ergens in het gesprek komt dan de telefoon ter sprake. Hoeveel uur zit hij online? Hoe laat gaat de telefoon uit? Hoe vaak zit ze op TikTok?

Schermtijd lijkt daarmee een logisch aangrijpingspunt, maar misschien stellen we soms de verkeerde vraag. Niet: hoeveel uur zit een puber achter een scherm? Maar: wat gebeurt er met deze jongere vóór, tijdens en na het schermgebruik?

Dat is ook een belangrijk punt uit de aflevering Adolescence: schermtijd, social media en het puberbrein van de UvA-podcast Net Echt. Daarin wordt besproken hoe kwetsbaarheid en veerkracht van jongeren niet los gezien kunnen worden van hun gezin, school, sociale omgeving én de online wereld (Universiteit van Amsterdam [UvA], z.d.).

De telefoon is niet alleen een scherm

Voor jongeren is hun telefoon zelden alleen een apparaat waarmee ze filmpjes kijken. Het is tegelijk:

sociaal levenontspanninginformatiebronidentiteitsontwikkelingerbij horen

Dat maakt ‘leg je telefoon weg’ soms vergelijkbaar met zeggen: ‘ga even weg uit je sociale leven.’

Juist in de adolescentie speelt de mening van leeftijdsgenoten een belangrijke rol. Onderzoek laat zien dat jongeren in deze levensfase relatief gevoelig zijn voor sociale informatie en invloed van peers. Dat heeft te maken met normale ontwikkelingen in de hersenen en sociale cognitie (Venticinque et al., 2024).

Sociale media sluiten daar naadloos op aan. Een like, bericht, nieuwe volger of reactie geeft direct sociale feedback. Tegelijkertijd is het vermogen om impulsen te reguleren en langetermijngevolgen mee te wegen nog volop in ontwikkeling.

Het bekende beeld van het ‘puberbrein’ moet daarbij overigens niet worden gebruikt als excuus voor gedrag. Het helpt vooral om gedrag te begrijpen als onderdeel van een ontwikkelingsproces.

De vraag wordt dan niet ‘Waarom kan hij hier nou niet gewoon mee stoppen?’ maar ‘Wat maakt dit gebruik op dit moment zo aantrekkelijk of belangrijk voor hem?’

Van schermtijd naar betekenis

Uit de wetenschap

De wetenschap geeft geen eenvoudig antwoord op de vraag hoeveel sociale media ‘te veel’ is. Een grote overzichtsstudie uit 2024 vond slechts kleine verbanden tussen algemeen socialemediagebruik en depressie en angst. Bij problematisch socialemediagebruik waren de verbanden duidelijker: dat hing samen met meer depressie- en angstklachten, minder welzijn en slaapproblemen (Ahmed et al., 2024).

Dat onderscheid is belangrijk. Twee jongeren kunnen allebei vier uur per dag online zijn:

Jongere A · 4 uur

  • gamen met vrienden
  • contact houden met een belangrijke vriendin
  • filmpjes kijken voor het slapengaan

Jongere B · 4 uur

  • urenlang vergelijken met anderen
  • blijven scrollen terwijl hij wil stoppen
  • wakker liggen door nieuwe berichten

Het aantal uren vertelt ons dus maar een deel van het verhaal.

Wat betekent dit voor de jeugdzorg?

Voor professionals ligt hier een interessante verschuiving. In plaats van schermgebruik meteen als probleem te behandelen, kunnen we het gebruiken als ingang voor een breder gesprek. Een paar vragen leveren vaak veel meer informatie op dan alleen de vraag hoeveel uur iemand online is:

1

Wanneer pak je je telefoon meestal?

2

Wat levert het je op?

3

Wanneer lukt het niet om te stoppen, ook al wil je dat wel?

4

Hoe voel je je nadat je lang online bent geweest?

5

Wat gebeurt er online dat je offline niet gemakkelijk vindt?

6

Wat zou er moeilijker worden als je telefoon er morgen niet was?

Die vragen helpen om gedrag te begrijpen voordat we het proberen te veranderen.

Bij een jongere die ’s nachts blijft scrollen, hoeft het probleem bijvoorbeeld niet alleen gebrek aan discipline te zijn. Misschien…

is de telefoon de enige plek waar hij contact heeft met vrienden.

gebruikt hij het scrollen om piekeren te dempen.

is er sprake van sociale druk.

heeft hij nog onvoldoende strategieën om zich los te maken uit een eindeloze stroom prikkels.

Dat vraagt om verschillende interventies.

Schermtijd en pubers: wat kunnen ouders doen?

Ook voor ouders helpt het om de strijd over minuten en uren niet centraal te stellen. Dat betekent niet dat regels onbelangrijk zijn. Grenzen kunnen juist helpen, zeker omdat digitale platforms zo zijn ontworpen dat stoppen niet vanzelf gaat. Denk aan eindeloos scrollen en automatisch doorspelen, waardoor een natuurlijk stopmoment ontbreekt (Van Nimwegen, 2026).

Regels werken echter beter wanneer ze onderdeel zijn van een groter gesprek. Daar gaat het ook over tijdens ons Pubercafé: hoe ga je thuis in gesprek in plaats van in strijd?

Maak bijvoorbeeld samen afspraken over:

Slaap

De telefoon ’s nachts niet in bed of op de slaapkamer.

Momenten

Gezamenlijke schermvrije momenten, bijvoorbeeld tijdens het eten.

Inhoud

Niet alleen hoeveel er gekeken wordt, maar ook wat je kind ziet en hoe dat voelt.

Voorbeeldgedrag

Ook ouders leggen hun telefoon weg.

Herstel

Zorg dat offline activiteiten aantrekkelijk en beschikbaar zijn: sport, vrienden, buiten zijn, muziek, creativiteit of gewoon verveling.

En misschien wel het belangrijkste: houd de relatie open. Een jongere moet kunnen vertellen dat er online iets misging, zonder direct bang te zijn dat de telefoon wordt afgepakt.

Pubercafé · gratis voor ouders én jongeren

Strijd thuis over de telefoon, huiswerk of regels?

Kom naar ons Pubercafé in Den Bosch. Je krijgt inzicht in het puberbrein, praktische tips voor thuis en je hoort hoe andere ouders en jongeren het ervaren. Een spreker van Jongerenwerk073 vertelt uit de praktijk. We organiseren de avond samen met Jongerenwerk073 en Op Maat Studiebegeleiding.

Wanneerdinsdag 24 november 2026, 19.30–21.30 uur
WaarGestelseweg 2c, ’s-Hertogenbosch
Kostengratis
Meld je aan

Een andere blik op ‘probleemgedrag’

Voor professionals betekent dit dat schermgebruik soms niet het probleem is, maar een signaal.

Trekt zich terug op zijn kamer

→ probeert via de telefoon misschien juist contact te houden

Scrolt eindeloos

→ probeert misschien spanning te reguleren

Is voortdurend online

→ is misschien op zoek naar bevestiging

Dat betekent niet dat we problematisch gebruik moeten bagatelliseren. Integendeel. Wanneer een jongere de controle over het gebruik verliest en daardoor problemen ontstaan met slaap, school, relaties of gezondheid, is dat een belangrijk signaal om serieus te nemen (Geurts, 2025).

De eerste stap hoeft echter niet altijd een verbod te zijn. Misschien is een betere eerste stap een nieuwsgierige vraag:

‘Wat vind jij eigenlijk zo belangrijk aan je telefoon?’

Dan begint vaak het echte gesprek over wat een puber nodig heeft:

verbindingautonomierusterkenninguitdagingbegrenzingiemand die even naast hem blijft zitten

De telefoon is dan niet alleen iets waar we grenzen aan moeten stellen, maar ook een ingang om beter te begrijpen wat er in het leven van een jongere speelt. Achter de schermtijd zit altijd een verhaal. De kunst is om dat verhaal eerst te willen horen.

Lees ook

Benieuwd hoe wij ouders en jongeren ondersteunen? Lees meer op onze pagina voor ouders of bekijk ons aanbod. Meer blogs van ons team vind je op onze blogpagina.

Over de auteur
Dit blog is geschreven door Babs van den Muijsenberg, stagiaire orthopedagogiek bij Op Maat Diagnostiek & Behandeling.

Zorgen over je puber?

Merk je dat schermgebruik samengaat met slecht slapen, terugtrekken of problemen op school? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.

Neem contact op

Bronnen

  • Ahmed, O., Walsh, E. I., Dawel, A., Alateeq, K., Espinoza Oyarce, D. A., & Cherbuin, N. (2024). Social media use, mental health and sleep: A systematic review with meta-analyses. Journal of Affective Disorders, 367, 701–712. doi.org/10.1016/j.jad.2024.08.193
  • Geurts, S. (2025, 30 april). Wat kunnen ouders doen om problematisch socialemediagebruik bij hun kind te voorkomen? Trimbos-instituut. trimbos.nl
  • Universiteit van Amsterdam [UvA]. (z.d.). Adolescence: schermtijd, social media en het puberbrein (Aflevering 32) [Audiopodcast]. In Net Echt. uva.nl
  • Van Nimwegen, C. (2026, 28 mei). Misleidende patronen in websites en apps: De psychologie achter ongezonde digitale gewoontes. Trimbos-instituut. trimbos.nl
  • Venticinque, J. S., McMillan, S. J., & Guyer, A. E. (2024). Expanding understanding of adolescent neural sensitivity to peers: Using social information processing theory to generate new lines of research. Developmental Cognitive Neuroscience, 67, 101395. doi.org/10.1016/j.dcn.2024.101395