‘Ze is wel heel erg stil.’ De kracht van introversie volgens Stil van Susan Cain

Categories: Gedrag, PersoonlijkheidPublished On: april 13th, 2026

‘Het zou fijn zijn als ze wat meer haar mond opentrekt.’ of: ‘Ze is wel heel erg stil.’, zomaar wat uitspraken uit mijn vroegere rapporten. Zinnen waarvan ik verwacht dat ik niet de enige ben die ze gehoord en gelezen heeft. Uit de literatuur blijkt namelijk dat minstens 33% van de mensen introvert is. Een persoonlijkheidskenmerk dat met grote regelmaat gekoppeld wordt aan ‘stil zijn’. Het boek ‘Stil’ van Susan Cain (2014) gaat aan de haal met deze introverte stereotypes/vooroordelen. Het is een pleidooi/betoog voor het beter begrijpen van introversie en het creëren van de optimale omstandigheden om jezelf te zijn.

Introversie en extraversie

Persoonlijkheid is in eenvoudige woorden de stabiele eigenschappen van een mens die beïnvloeden hoe ze zichzelf gedragen in relatie tot hun omgeving. Er bestaan ontzettend veel modellen om persoonlijkheid onder te verdelen. Een al eeuwenlang bestaand en bewezen onderscheid is het verschil tussen extraversie en introversie. Helaas wordt introversie vaak gekoppeld aan negatieve én niet kloppende kenmerken. Zo wordt er gezegd dat introverte mensen asociaal zijn, saai zijn, niet kunnen samenwerken of geen leiding kunnen nemen. Dit is niet het geval. Introverte mensen hebben echter soms andere omstandigheden nodig dan extraverte mensen om zichzelf te laten zien en zichzelf te kunnen zijn.

Kenmerken introversie en extraversie

Het is belangrijk om te onthouden dat extraversie en introversie de twee uitersten op een spectrum zijn. Geen extravert of introvert zijn hetzelfde. Hieronder een aantal kenmerken die als typerend worden gezien voor introverte en extraverte mensen.

Introversie

Extraversie

  • De behoefte om bij te komen in je eentje.

  • Een behoefte aan (over het algemeen) minder prikkels om optimaal te kunnen functioneren.

  • Bedachtzaam en rustig te werk gaan.

  • voorkeur om dieper op onderwerpen in te gaan in plaats van ‘small talk’.

  • De behoefte om bij te komen in je eentje.

  • Een behoefte aan (over het algemeen) minder prikkels om optimaal te kunnen functioneren.

  • Bedachtzaam en rustig te werk gaan.

  • voorkeur om dieper op onderwerpen in te gaan in plaats van ‘small talk’.

Wat we nu met deze informatie kunnen

  • Voor ouders

    Begrijpen wat kenmerken van introversie zijn kan zorgen voor een beter begrip wanneer er, zoals Susan Cain beschrijft, sprake is van een ‘mismatch’ van persoonlijkheden binnen een gezin. Dit brengt namelijk zijn eigen uitdagingen met zich mee, zoals de zorgen dat een kind niet sociaal is, te weinig vrienden zou hebben of niet voor zichzelf kan opkomen.
    Doordat introverte mensen geneigd zijn om terughoudend te zijn, wordt er beschreven dat een van de beste dingen die je voor introvert kind kan doen, is te werken aan zijn reactie aan nieuwe dingen. Introverte mensen reageren niet alleen op nieuwe mensen, maar ook op nieuwe omgevingen, prikkels en gebeurtenissen. Verwar de behoedzaamheid van je kind in onbekende situaties dan ook niet met een onvermogen om contact te leggen. De truc is om je kind geleidelijk bloot te stellen aan nieuw situaties en mensen, waarbij je zijn/haar grenzen respecteert. Hierdoor ontwikkelt een kind meer zelfvertrouwen dan door het te veel te beschermen of te pushen. Vertel je kind dat zijn/haar gevoelens normaal en natuurlijk zijn en doorloop samen de stapjes die nodig zijn om een situatie zelf aan te kunnen.
    Dit advies is niet bedoeld om het kind te dwingen ‘socialer te doen’, maar om de benodigde vaardigheden op te doen die het nodig heeft om op een prettige manier deel te nemen aan de maatschappij. Investeer daarom ook zeker in de behoeftes en krachten die een introvert kind heeft. Denk hierbij aan manieren om te ontprikkelen en rust te vinden na een lange schooldag, hun vermogen om zich te verliezen en te ontwikkelen in een hobby en het zoeken naar andere manieren om gedachtes en ideeën te uiten.

  • Voor professionals

    Een van de uitgelichte kenmerken van introversie uit het boek is een andere verwerking van de prikkels om je neem. Uit onderzoek blijkt dat introverte mensen prikkels intenser beleven (zowel sociale als omgevingsprikkels) en dat dit er mede voor zorgt dat ze behoefte hebben aan tijd om alleen bij te komen. Susan Cain koppelt dit de door haar zelfbenoemde rekbare persoonlijkheidstheorie: “Wij introverte mensen kunnen onszelf oprekken als een stuk elastiek wanneer we dat willen, ons spontaan gedragen of verkeren in een omgeving met te veel prikkels. Maar als we te ver worden uitgerekt, kunnen we knappen. Het is de kunst om je grenzen te leren kennen.” Het is aan ons als professionals om kinderen en hun ouders te ondersteunen in het vinden van hun grenzen. We kunnen ‘introverte adviezen’ meenemen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het ‘herstelhoekje’, hoe om te gaan met prikkels, aandacht schenken aan de positieve kwaliteiten van introversie bij kinderen met weinig zelfvertrouwen, en een duidelijk onderscheid maken tussen verlegenheid en introversie.

  • Voor jongeren

    Tenslotte richt Susan Cain zich in een apart boek op introverte jongeren zelf (er is inmiddels ook een boek voor jongeren verschenen van Susan Cain dat ‘Stille Kracht’ heet). Ze schrijft dat je er veel sterker van wordt als je volledig begrijpt hoe je in elkaar zit en waar je behoefte aan hebt. Als psycholoog kan ik het daar alleen maar mee eens zijn en dit advies geldt voor iedereen ongeacht zijn persoonlijkheid. De puberteit is echter een verwarrende, intensieve en ingewikkelde periode. Het kan extra uitdagingen met zich mee brengen als je introvert bent (denk aan mondelingen, feestjes, schoolopdrachten etc). De krachten van jouw introversie inzien, kan helpen hier mee om te gaan.

Om de optimale omgeving voor onszelf en anderen te creëren moeten we elkaar beter begrijpen en elkaars krachten inzetten. Laten we voorop stellen dat er geen probleem is met ‘stil zijn’ en dat elke persoonlijkheid zijn eigen superkrachten heeft.

Femke Monquil, Kinder- en jeugdpsycholoog